دستگاه چهارگاه

چهارگاه

بررسی دستگاه چهارگاه به همراه نمونه فایل صوتی از این دستگاه

آنالیز و بررسی درجات فرود، خاتمه، متغیر و… دستگاه چهارگاه

نام گوشه های دستگاه چهارگاه در روایت های مختلف

گام چهارگاه عبارت از مخلوطی از گام سه گاه و همایون . ولی او را با گام ماهور بهتر می توان مقایسه نمود. به این شرح که هرگاه نت دوم و ششم گام ماهور را ربع پرده کم کنیم گام ماهور تبدیل به گام چهارگاه خواهد شد. بعلاوه اینکه تنیک گام چهارگاه همان تنیک گام ماهور است. مثلا گام چهارگاه ر می خواهیم در گام ماهور ر نتیجتا ما دارای علامت فا دیز و دو دیز هستیم. حال اگر نت دوم و ششم گام ر ماهور را ربع پرده کم کنیم به دو علامت ذکر شده علامت سی کرن و می کرن نیز علاوه می شوند. با این ترتیب گام ما تبدیل به گام چهارگاه شده است. پس گام ر چهارگاه سی کرن و می کرن و فا دیز و دو دیز است. این گام از گام هایی که سابقا گفته شد مشکل تر بوده و شایسته دقت و توجه بیشتری است.

با شرح فوق ما می توانیم تمام گام های ماهور را تبدیل به چهارگاه کنیم البته هیچوقت گام چهارگاه به دلایلی که قبلا ذکر شده روی ربع پرده بسته نمی شود.

چهارگاه

 

14 گام در شکل فوق موجود است که چون گام دو چهارگاه دو مرتبه تکرار شده باید یکی حذف شود و گام سل دیز با لا بمل که مترادف است یکی از آنها حذف میشود.

 

 

 

نمونه فایل صوتی- تصنیف در دستگاه چهارگاه

در صورتی که با تلفن همراه وارد شدید، جهت اجرای فایل صوتی بر روی listen in browser بر روی ابزار صوتی در پایین اشاره نمایید

1- پیدا کردن تنیک از روی سلاح کلید: تا موقعی که علامت کرن در سلاح کلید است(اعم از اینکه بعد از آن باز هم علامت دیز یا سری یا بمل باشد یا نباشد) سه ربع پرده پایین تر از آخرین علامت کرن تنیک گام است.

مثال: در گامی که دارای این علائم هستند: سی بمل می بکار لا بکار ر کرن و سل کرن تنیک ما سه ربع پرده پایین تر از آخرین کرن یعنی سل کرن است پس نت فا بکار تنیک است.

مثال دیگر: اگر در سلاح کلید داشته باشیم: سی کرن می کرن فا دیز و دو دیز باز هم سه ربع پرده بم تر از آخرین علامت کرن تنیک گام است که میشود: ر– یا اگر در سلاح کلید داشته باشیم سی کرن فا سری دو دیز سل دیز باز هم چون هنوز علامت کرن در سلاح است سه ربع پرده پایین تر از آن تنیک است که میشود لا– ولی همین که علامت کرن به کلی از سلاح حذف شد نیم پرده بالاتر از آخرین علامت ترکیبی که همیشه علامت دیز خواهد بود تنیک گام است. مثلا سالح کلید دارای فا دیز دو دیز سل سری ر سری لا دیز می دیز است نیم پرده بالاتر از آخرین دیز یعنی می دیز می شود فا دیز– پس تنیک ما فا دیز خواهد بود.

مثال دیگر: در سلاح کلید داریم فا سری دو سری سل دیز ر دیز باز هم نیم پرده بالاتر از آخرین دیز می میشود پس نت می تنیک گام ما می باشد. اگر توجه شود در گام های چهارگاه به مجرد اینکه توالی دیزها وارد می شود از آخرین دیز نیم پرده بالاتر مثل گام های ماهور تنیک چهارگاه به دست خواهد آمد. توجه شود که در گام چهارگاه سل دیز در حقیقت آخرین دیز ما فا است نه می زیرا می بینیم که بعد از سی دیز مجددا نت فا نیم پرده بالاتر رفته و چون قبلا دیز بوده حالا دوبل دیز شده پس فا دوبل دیز آخرین دیز محسوب می شود و نیم پرده بالاتر از آن سل دیز میشود که تنیک گام چهارگاه خواهد بود.

از اساتید آموزشگاه موسیقی ملودی بیشتر بدانید

2- پیدا کردن سلاح کلید از روی تنیک:

سه عمل باید انجام دهیم: 1- تنیگ گام چهارگاه را تنیگ گام ماهور فرض کنیم 2- علامت گام ماهور را بگذاریم 3- نت دوم و ششم این گام را ربع پرده کم کنیم یعنی اگر دیز است سری و اگر سری است بکار و اگر بکار است کرن نماییم و یا اگر بمل است بمل کرن بنماییم.

مثال: می خواهیم روی تنیک گام می بمل چهارگاه درست کنیم. گام می بمل ماهور دارای علامات ترکیبی: سی بمل می بمل لا بمل است. نت دوم گام می بمل نت فا است که چون بکار است باید ربع پرده کم شود.

چهارگاه

 

پس می شود فا کرن نت ششم نیز دو بوده و چون بکار است باید ربع پرده کم شود که میشود دو کرن. باز هم نکته ای که قبلا تذکر داده شده بود متذکر می شویم که چنانچه علامات سل بکار و ر بکار را نگذاریم مسلما خود به خود این دو نت در عمل بکار اجرا خواهند شد. ولی برای اینکه توالی خود را به هم نزنیم حتما این دو علامت بکار را نیز در نوشتن سلاح استفاده می کنیم.

مثال دیگر: می خواهیم روی نت سل گام چهارگاه ببندیم. سل در گام ماهور در سلاح کلید فا دیز دارد. نت دوم آن لا می باشد که باید کرن شود. همچنین نت می که ششم آن است می توانیم اول فا دیز را بگذاریم و بعد علامات سی بکار و می کرن و لا کرن را ولی آنها که تعدادشان زیادتر هستند مقدمترند.

چهارگاه

مثال دیگر: می خواهیم روی نت فا دیز گام چهارگاه ببندیم فا دیز در گام ماهور دارد: فا دیز دو دیز سل دیز ر دیز لا دیز می دیز نت دوم گام فا دیز سل می باشد که چون فعلا دیز شده و باید ربع پرده کم شود تبدیل به سری می گردد. همچنین نت ششم ر که دیز بوده و سری می شود. پس:

چهارگاه

 

برای تمرین بهتر است که روی تمام 21 گام هر دو عمل یعنی پیدا کردن سلاح کلید از روی تنیک و همچنین پیدا کردن تنیک از روی سلاح کلید در مورد هر پنج گام عمل شود… ماخذ از کتاب تئوری موسیقی – فرامرز پایور.

 

 

آنالیز و بررسی نت های شاهد، آغاز، خاتمه، فرود، متغیر، توقف دستگاه چهارگاه

جهت آنالیز گوشه ها و بررسی دقیقتر این بخش به صفحه تفاوت میان دستگاه سه گاه و چهارگاه از طریق لینک( فرق سه گاه چهارگاه ) و نیز آنالیز دستگاه سه گاه مراجعه نمایید مراجعه نمایید. در ادامه به بررسی نت های شاهد و متغیر و… این دستگاه می پردازیم.

چهارگاه

این بخش اخذ شده از کتاب ردیف سازی موسیقی ایران/نویسنده: رضا وهدانی/ بر اساس آنالیز ردیف آقا حسینقلی که ردیف ایشان منتسب به علی اکبرخان فراهانی است نوشته شده است.

در جدول فوق نت های اصلی به صورت گرد و نت های فرعی به صورت صفر ترسیم شده است. چهارگاه دارای گامی است مانند گام بزرگ که تشکیل شده از دو دانگ مساوی. فاصله دو دانگ یک پردده است. درجه دوم و درجه ششم هر گام بزرگی را ربع پرده پایین بیاوریم گام بزرگ را تبدیل به چهارگاه می کند.

برابر جدول فوق:

1- شروع دستگاه چهارگاه از معکوس نت اول دانگ دوم است و نت شاهد آن درجه اول گام و خاتمه آن روی درجه یکم دانگ اول است.

2-شروع زابل از توتیک گام شاهد آن روی درجه سوم و خاتمه آن روی درجه اول گام است

3- شروع حصار از تونیک گام شاهد آن روی درجه پنجم و خاتمه آن روی درجه اول گام است

4- شروع مخالف از درجه سوم شاهد آن روی درجه ششم ایست موقت روی درجه چهارم و خاتمه آن روی درجه اول گام است

5- شروع مغلوب و ایست موقت آن روی درجه ششم و خاتمه آن روی درجه اول گام است

6- شروع مویه از درجه سوم شاهد آن روی درجه چهارم ایست موقت روی درجه دوم و خاتمه آن روی درجه اول گام است

7-شروع منصوری از اکتاو درجه دوم گام شاهد آن روی درجه اول اکتاو گام ایست موقت آان روی درجه پنجم و خاتمه آن روی درجه اول گام می باشد.

8- در گوشه حدی نت شروع ایست موقت و خاتمه روی درجه اول گام است

9- در گوشه پهلوی نت شروع و ایست موقت آن روی درجه ششم و خاتمه آن روی درجه اول گام می باشد

10- شروع و خاتمه در گوشه رجز تونیک گام است و نغمه مغلوب در چهارگاه مانند سه گاه دوبار اولی قبل از مخالف دومی قبل از دخول به چهارگاه روی تونیک چهارگاه خاتمه را گویا است

درباره ما

هفت حصار قسمت اول مضراب تک و ریز قسمت دوم بسته نگار قسمت سوم فرود به حصار قسمت چهارم زابل حصار قسمت پنجم تحریر حصار قسمت ششم فرود قسمت هفتم حزان. منصوری شامل هفت قسمت می باشد که قسمت اول منصوری قسمت دوم دخول به زابل منصوری قسمت سوم تحریر دراب در زابل منصوری قسمت چهارم چهارمضراب قسمت پنجم نغمه منصوری قسمت ششم فرود به چهار گاه به شیوه مضراب تک و ریز قسمت هفتم فرود مضاعف به شیوه حزین.

 

 

 

گوشه های دستگاه چهارگاه به روایت های مختلف

ردیف میرزاعبدالله(به روایت نورعلی برومند):

1- درآمد اول 2- درآمد دوم 3- درآمد سوم: پیش زنگوله و زنگوله 4- درآمد چهارم 5- نغمه 6- کرشمه و کرشمه با مویه 7- زنگ شتر 8- زابل 9- بسته نگار 10- مویه 11- حصار 12- قسمت دوم 13- قسمت سوم با چهارمضراب 14- پس حصار 15- مویه 16- مخالف 17- قسمت دوم 18-حاجی حسنی 19- بسته نگار 20- مغلوب 21-نغمه مغلوب 22- حزین 23- حدی 24- پهلوی 25- رجز 26- منصوری 27- قسمت دوم 28- قسمت سوم 29- لزگی 30- متن و حاشیه 31- رنگ شهرآشوب

ردیف آقا حسینقلی(به روایت علی اکبر شهنازی):

1- درآمد اول چهارمضراب 2- درآمد دوم 3- درآمد سوم 4- درآمد چهارم زنگوله 5- درآمد پنجم 6- درآمد ششم و مویه 7- نغمه 8- زابل اول 9- زابل دوم- بسته نگاه – مویه 10- زابل سوم 11- درآمد حصار 12- پیش حصار 13- پس حصار 14- چهارمضراب 15- هفت حصار در هفت قسمت 16- زنگوله 17- مویه حصار و فرود 18- مغلوب 19- مخالف 20- قسمت دوم مخالف 21- قسمت سوم مخالف(بسته نگار) 22- قسمت چهارم مخالف(نغمه مخالف 23- حزین و حزان 24- مویه مخالف 25- منصوری 26- قسمت دوم منصوری 27- قسمت سوم منصوری 28- قسمت چهارم منصوری 29- قسمت پنجم منصوری 30- قسمت ششم منصوری 31- قسمت هفتم منصوری 32- حدی 33- پهلوی 34- رجز 35- مغلوب 36- فرود 37- دخول به چهارگاه

ردیف آوازی عبدالله دوامی:

1-درآمد 2-زابل و بسته نگار 3-پنجه مویه 4-رجز 5- حدی 6-پهلوی 7-حصار 8-مخالف 9-کرشمه 10- میرزایی 11-مغلوب 12- نغمه مغلوب 13- حزان 14- پنجه مویه 15- منصوری

ردیف آوازی محمود کریمی:

1-درآمد 2-زابل 3-حصار 4-فرود 5- مخالف 6- مخالف به مغلوب 7- منصوری 8- حدی و پهلوی 9- رجز 10- مثنوی

ردیف موسی معروفی:

1-چهارمضراب 2-درآمد اول 3- درآمد دوم 4- درآمد سوم 5- درآمد چهارم 6- مویه 7- کرشمه 8- پیش زنگوله 9- زنگوله 10- مویه صغیر 11- نغمه 12- کرشمه 13- زنگ شتر 14- زابل 15- پنجه مویه 16- زابل قسم دیگر 17- بسته نگار 18- زابل قسم سوم 19- زنگوله 20- آواز مویه 21- زابل قسم چهارم 22- حصار 23- حصار قسم دوم 24- زنگوله 25- نغمه 26- حصار قسم سوم 27- دوتایکی 28- چهارمضراب 29- کرشمه 30- حزان 31- پس حصار 32-معربد 33-مخالف 34- مخالف قسم دیگر 35- حاجی حسنی 36- بسته نگار 37- مغلوب 38- مغلوب قسم دیگر 39- نغمه 40- دوبیتی 41- کرشمه 42- حزین 43- حزان 44- مویه 45- حدی 46- پهلوی 47- رجز یا ارجوزه 48- منصوری 49- پنجه مویه 50- زنگوله 51- نغمه 52- کهکیلویه 53- کرشمه 54- فرود 55- لزگی 56- حاشیه 57- متن 58- شهرآشوب 59- حصار 60- حزان 61- مغلوب 62- شلخو

ردیف ابوالحسن صبا:

1- چهارمضراب 2- درآمد چهارگاه 3- پیش زنگوله 4- زابل 5- حصار 6- زنگوله (در حصار ) 7- چهارمضراب حصار 8- مخالف 9- مغلوب 10- زنگ شتر(نغمه مغلوب) 11- منصوری 12- ضربی خاتمه

از اینستاگرام آموزشگاه موسیقی ملودی نیز دیدن نمایید

چهارگاه

آموزشگاه موسیقی در گوهردشت کرج